Re-integratie begint niet pas bij vrijlating. Het begint eerder. Dat is tenminste de bedoeling. In de praktijk komt daar te weinig van terecht. En de gevolgen zijn meetbaar.
Bijna de helft komt opnieuw in aanraking met justitie
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum laat zien dat binnen twee jaar bijna de helft van de ex-gedetineerde personen opnieuw in aanraking komt met justitie. 27% belandt zelfs opnieuw in detentie.
Veel van deze mensen ervaren tijdens en na hun straf nauwelijks emotionele ondersteuning en weinig hulp richting terugkeer in de samenleving. Juist degenen die die ondersteuning het hardst nodig hebben, krijgen die niet of onvoldoende.
Psychische kwetsbaarheid is de rode draad
Een groot deel van deze problematiek hangt samen met psychische kwetsbaarheid. Uit onderzoek van de Radboud Universiteit blijkt dat meer dan 40% van de gedetineerden psychische problemen heeft.
Daarnaast is er regelmatig sprake van een licht verstandelijke beperking. Dat maakt zowel de detentieperiode als de begeleiding daarna complexer, omdat standaardaanpakken vaak niet aansluiten.
Detentie verslechtert vaak wat het zou moeten oplossen
Detentie zelf helpt daar niet bij. De geestelijke gezondheid verslechtert vaak tijdens de gevangenisstraf, waardoor re-integratie na afloop juist moeilijker wordt in plaats van makkelijker.
Zo ontstaat wat draaideurcriminaliteit wordt genoemd: mensen die steeds opnieuw in het systeem terechtkomen, elke keer met iets meer schade dan de vorige keer.
Volgens de Radboud Universiteit is er sprake van een structureel tekort aan passende geestelijke gezondheidszorg voor gedetineerden. Daarmee sluit de zorg binnen detentie onvoldoende aan op het recht op gelijke behandeling.
Signaleren gebeurt, behandelen te weinig
Er is binnen detentie te weinig aandacht voor het tijdig herkennen en behandelen van psychische problemen.
Ongeveer 60% van de gedetineerden heeft een vorm van problematiek, terwijl slechts 28% daarvoor daadwerkelijk wordt behandeld. Het verschil tussen die twee cijfers is de kern van het probleem. Het gaat niet om mensen die buiten beeld zijn, maar om mensen die in beeld zijn en toch geen behandeling krijgen.
Dat vergroot niet alleen het lijden binnen detentie. Het kan ook leiden tot veiligheidsproblemen na vrijlating.
Waarom detentie juist het moment is om te beginnen
Wanneer begeleiding en behandeling pas laat of helemaal niet op gang komen, wordt de kans op succesvolle resocialisatie kleiner en de recidive groter.
Daarom is detentie juist het moment om met re-integratie te beginnen. Er is dan tijd, er is structuur, en er is ruimte voor een langere behandeling die aansluit bij de persoon. In een penitentiair psychiatrisch centrum is die ruimte er per definitie, maar ook op een reguliere afdeling valt er eerder te beginnen dan nu gebeurt.
Autonomie als startpunt
Recornect maakt daarin een begin. Door autonomie en controle terug te geven aan mensen bij wie die is afgenomen.
Dat vermindert niet alleen spanningsmomenten op de afdeling. Het geeft gedetineerden ook weer een gevoel van regie over hun eigen leven. En regie is precies wat iemand nodig heeft om na detentie zelfstandig verder te kunnen.
Meer weten?
Weten wat dit concreet betekent voor je organisatie? Boek een demo of neem contact met ons op. We denken graag mee.
Bronnen
GGZ Nederland. (2017, 7 december). Position paper ten behoeve van hoorzitting rondetafelgesprek RSJ-rapport 'Van detineren naar re-integreren'. Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Radboud Universiteit. (2022, 13 januari). Mentale gezondheidszorg voor gedetineerden faalt wereldwijd.
Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum. (2024, 20 juni). Re-integratie (ex-)gedetineerde personen komt niet goed van de grond.
